Διερεύνηση και αντιμετώπιση υπογονιμότητας

Τι είναι η υπογονιμότητα

Υπογονιμότητα ονομάζεται η δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από ένα εύλογο διάστημα τακτικών, χωρίς προφύλαξη, επαφών.

Συνήθως προτείνεται διερεύνηση:

• μετά από 12 μήνες προσπαθειών σε γυναίκες κάτω των 35 ετών
• μετά από 6 μήνες σε γυναίκες 35 ετών και άνω
• άμεσα, όταν υπάρχουν γνωστοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τη γονιμότητα, όπως ακανόνιστος κύκλος, ενδομητρίωση, ιστορικό πυελικών φλεγμονών, προηγούμενη χειρουργική επέμβαση, γνωστό ανδρικό πρόβλημα ή ηλικία άνω των 40 ετών.

Πόσο συχνή είναι

Η υπογονιμότητα είναι πολύ πιο συχνή από όσο πιστεύεται.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, περίπου 1 στους 6 ανθρώπους παγκοσμίως θα αντιμετωπίσει υπογονιμότητα κάποια στιγμή στη ζωή του.

Η ηλικία της γυναίκας παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς η γονιμότητα μειώνεται σταδιακά από τα 32 έτη και πιο έντονα μετά τα 37.

Αίτια υπογονιμότητας

Η υπογονιμότητα μπορεί να αφορά:

• γυναικείο παράγοντα
• ανδρικό παράγοντα
• συνδυασμό και των δύο
• ή να παραμένει ανεξήγητη ακόμη και μετά από πλήρη έλεγχο.

Συχνά αίτια στη γυναίκα

• Διαταραχές ωορρηξίας (π.χ. PCOS, πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια)
• Ενδομητρίωση
• Σαλπιγγικός παράγοντας / συμφύσεις / υδροσάλπιγγα
• Παθήσεις της μήτρας (πολύποδες, υποβλεννογόνια ινομυώματα, συμφύσεις, διάφραγμα)
• Ηλικιακή μείωση της γονιμότητας
• Ορμονικές διαταραχές (θυρεοειδής, υπερπρολακτιναιμία κ.ά.)

Συχνά αίτια στον άνδρα

• Διαταραχές στον αριθμό, την κινητικότητα ή τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων
• Κιρσοκήλη
• Λοιμώξεις ή φλεγμονές
• Ορμονικά ή γενετικά αίτια
• Απόφραξη εκφορητικών οδών
• Παράγοντες τρόπου ζωής ή έκθεση σε τοξικούς παράγοντες.

Πώς γίνεται η διερεύνηση

Η διερεύνηση πρέπει να αφορά και τα δύο μέλη του ζευγαριού από την αρχή.

Οι βασικοί άξονες ελέγχου είναι:

• η ωορρηξία
• η ποιότητα του σπέρματος
• η βατότητα των σαλπίγγων
• και η ανατομία της μήτρας.

Έλεγχος του άνδρα

• Σπερμοδιάγραμμα
• Επανέλεγχος όπου χρειάζεται
• Καλλιέργεια ή ορμονικός/γενετικός έλεγχος σε επιλεγμένες περιπτώσεις
• Υπερηχογράφημα οσχέου όταν υπάρχει ένδειξη.

Έλεγχος της γυναίκας

• Γυναικολογικό υπερηχογράφημα
• Έλεγχος ωορρηξίας
• Ορμονικός έλεγχος όταν υπάρχει ένδειξη
• Έλεγχος σαλπίγγων με HSG ή HyCoSy, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υποψία σαλπιγγικού παράγοντα
• Υστεροσκόπηση ή/και λαπαροσκόπηση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όχι όμως ως εξέταση ρουτίνας για όλες.

Εδώ είναι μία βασική αλλαγή σε σχέση με παλιότερα κείμενα: σήμερα η λαπαροσκόπηση δεν θεωρείται απαραίτητο πρώτο βήμα για κάθε ζευγάρι, αλλά χρησιμοποιείται όταν υπάρχει συγκεκριμένη υποψία, π.χ. ενδομητρίωση, συμφύσεις ή υδροσάλπιγγα.

Ανεξήγητη υπογονιμότητα

Όταν μετά τον βασικό έλεγχο δεν εντοπίζεται σαφές αίτιο, μιλάμε για ανεξήγητη υπογονιμότητα.

Σήμερα θεωρείται διάγνωση αποκλεισμού και η περαιτέρω αντιμετώπιση βασίζεται:

• στην ηλικία
• στη διάρκεια των προσπαθειών
• στην πρόγνωση του ζευγαριού
• και στο πόσο επείγει η θεραπεία.

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι πάντα εξατομικευμένη και εξαρτάται από το αίτιο, την ηλικία και τη διάρκεια της υπογονιμότητας.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ρύθμιση ωορρηξίας

Σε γυναίκες με ανωορρηξία ή αραιούς κύκλους, εφαρμόζεται πρόκληση ωορρηξίας με κατάλληλη αγωγή και παρακολούθηση.

• Χειρουργική αποκατάσταση

Όταν υπάρχουν πολύποδες, υποβλεννογόνια ινομυώματα, συμφύσεις ή διάφραγμα μήτρας, η υστεροσκοπική αντιμετώπιση μπορεί να βελτιώσει τις πιθανότητες σύλληψης. Σε περιπτώσεις υδροσάλπιγγας, η λαπαροσκοπική αφαίρεση ή απόφραξη της σάλπιγγας πριν από IVF μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα αποτελέσματα.

• Σπερματέγχυση (IUI)

Η ενδομήτρια σπερματέγχυση είναι μία λιγότερο επεμβατική μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένα περιστατικά, όπως:

• ανεξήγητη υπογονιμότητα
• ήπιος ανδρικός παράγοντας
• διαταραχές ωορρηξίας μετά από πρόκληση ωορρηξίας
• χρήση σπέρματος δότη.

Οι πιο σύγχρονες ευρωπαϊκές οδηγίες θεωρούν την IUI με ήπια διέγερση ωοθηκών αποδεκτή πρώτη επιλογή σε πολλά ζευγάρια με ανεξήγητη υπογονιμότητα, πάντα με προσοχή για να περιοριστεί ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης.

• Εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF)

Η IVF ενδείκνυται όταν:

• υπάρχει σημαντικός σαλπιγγικός παράγοντας
• υπάρχει σοβαρός ανδρικός παράγοντας
• έχουν αποτύχει πιο απλές θεραπείες
• ή όταν ο χρόνος είναι κρίσιμος, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Η εξωσωματική δεν είναι πάντα «η τελευταία λύση», αλλά ούτε και η πρώτη για όλους. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το προφίλ κάθε ζευγαριού.

Σπερματέγχυση: τι πρέπει να γνωρίζετε

Η σπερματέγχυση είναι μία απλή διαδικασία κατά την οποία ειδικά επεξεργασμένο σπέρμα τοποθετείται μέσα στη μήτρα την κατάλληλη χρονική στιγμή.

• Δεν απαιτεί χειρουργείο
• Συνήθως δεν χρειάζεται αναισθησία
• Είναι σύντομη και καλά ανεκτή
• Προϋποθέτει τουλάχιστον μία βατή σάλπιγγα και ικανοποιητικό σπέρμα μετά την επεξεργασία.

Πότε πρέπει να ξεκινήσει ο έλεγχος

Απευθυνθείτε για έλεγχο όταν:

• προσπαθείτε 1 χρόνο χωρίς αποτέλεσμα
• είστε 35+ και προσπαθείτε 6 μήνες
• είστε άνω των 40
• έχετε ακανόνιστη περίοδο ή απουσία ωορρηξίας
• υπάρχει ιστορικό ενδομητρίωσης, πυελικής φλεγμονής ή χειρουργείων
• υπάρχουν 2 ή περισσότερες αποβολές
• υπάρχει γνωστό παθολογικό σπερμοδιάγραμμα.