Καρκίνος ενδομητρίου

Γενικές πληροφορίες

Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος στις ανεπτυγμένες χώρες. Εμφανίζεται κυρίως μετά την εμμηνόπαυση, με μέση ηλικία διάγνωσης τα 60 έτη, ενώ ένα μικρό ποσοστό αφορά γυναίκες νεότερης ηλικίας.

Σε αντίθεση με άλλους γυναικολογικούς καρκίνους, συχνά διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, λόγω της έγκαιρης εμφάνισης συμπτωμάτων.

Παράγοντες κινδύνου

Ο καρκίνος του ενδομητρίου σχετίζεται κυρίως με την παρατεταμένη έκθεση σε οιστρογόνα χωρίς την προστατευτική δράση της προγεστερόνης.

Κύριοι παράγοντες κινδύνου είναι:

• Παχυσαρκία
• Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS)
• Ανωορρηκτικοί κύκλοι
• Πρώιμη εμμηναρχή ή καθυστερημένη εμμηνόπαυση
• Ατεκνία
• Σακχαρώδης διαβήτης και υπέρταση
• Μακροχρόνια λήψη οιστρογόνων χωρίς προγεστερόνη
• Λήψη ταμοξιφαίνης (σε γυναίκες με καρκίνο μαστού)

Σε σπανιότερες περιπτώσεις σχετίζεται με κληρονομικά σύνδρομα (π.χ. σύνδρομο Lynch).

Συμπτώματα

Το βασικό και πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η μη φυσιολογική αιμορραγία.

Ειδικότερα:

• Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση (πάντα χρειάζεται διερεύνηση)
• Αιμορραγία μεταξύ περιόδων
• Έντονη ή παρατεταμένη έμμηνος ρύση
• Σπανιότερα: πυελικός πόνος

Οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση πρέπει να αξιολογείται άμεσα.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε:

• Διακολπικό υπερηχογράφημα (μέτρηση πάχους ενδομητρίου)
• Υστεροσκόπηση με βιοψία (gold standard)
• Ιστολογική εξέταση

Το τεστ Παπανικολάου δεν χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του καρκίνου του ενδομητρίου, αλλά μπορεί να εντοπίσει άλλες παθολογίες.

Τύποι καρκίνου ενδομητρίου

Οι σύγχρονες ταξινομήσεις βασίζονται τόσο σε ιστολογικά όσο και σε μοριακά χαρακτηριστικά.

Παραδοσιακά διακρίνονται:

Τύπου Ι (οιστρογονοεξαρτώμενος)

• Πιο συχνός
• Καλύτερη πρόγνωση

Τύπου ΙΙ (μη οιστρογονοεξαρτώμενος)

• Πιο επιθετικός
• Περιλαμβάνει ορώδη και διαυγοκυτταρικά καρκινώματα

Η σύγχρονη ιατρική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη μοριακή ταξινόμηση, που καθορίζει πιο στοχευμένες θεραπείες.

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι κυρίως χειρουργική και εξατομικευμένη.

Χειρουργική αντιμετώπιση

• Ολική υστερεκτομή με αφαίρεση ωοθηκών και σαλπίγγων
• Σταδιοποίηση με έλεγχο λεμφαδένων (sentinel lymph node biopsy σε πολλές περιπτώσεις)
• Συχνά πραγματοποιείται λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά

Συμπληρωματικές θεραπείες (ανάλογα με το στάδιο)

• Ακτινοθεραπεία
• Χημειοθεραπεία
• Ορμονοθεραπεία

Διατήρηση γονιμότητας (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)

Σε νέες γυναίκες με πρώιμο στάδιο, μπορεί να εφαρμοστεί συντηρητική θεραπεία με προγεστερόνη και στενή παρακολούθηση.

Πρόγνωση

Ο καρκίνος του ενδομητρίου έχει γενικά πολύ καλή πρόγνωση, ιδιαίτερα όταν διαγνωστεί σε πρώιμο στάδιο.

Τα ποσοστά επιβίωσης στα αρχικά στάδια είναι εξαιρετικά υψηλά.

Πρόληψη

Δεν υπάρχει ειδικός προληπτικός έλεγχος για τον γενικό πληθυσμό, ωστόσο μειώνεται ο κίνδυνος με:

• Διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους
• Τακτική άσκηση
• Ρύθμιση σακχάρου και αρτηριακής πίεσης
• Χρήση συνδυασμένων αντισυλληπτικών (σε ορισμένες περιπτώσεις)
• Τακτική γυναικολογική παρακολούθηση

Σταδιοποίηση του καρκίνου του ενδομητρίου

Η σταδιοποίηση του καρκίνου του ενδομητρίου καθορίζει την έκταση της νόσου και αποτελεί βασικό παράγοντα για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας και την πρόγνωση.

Η ταξινόμηση πραγματοποιείται σύμφωνα με το διεθνές σύστημα FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) και βασίζεται κυρίως στην έκταση της νόσου όπως αυτή διαπιστώνεται μετά τη χειρουργική αντιμετώπιση και την ιστολογική εξέταση.

Στάδιο Ι

Ο καρκίνος περιορίζεται στο σώμα της μήτρας.

• Στάδιο IA: Ο όγκος εντοπίζεται στο ενδομήτριο ή διηθεί λιγότερο από το ήμισυ του μυομητρίου.
• Στάδιο IB: Ο όγκος διηθεί περισσότερο από το ήμισυ του μυομητρίου.

Το στάδιο Ι συνοδεύεται συνήθως από εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ίασης.

Στάδιο ΙΙ

Ο καρκίνος έχει επεκταθεί στον τράχηλο της μήτρας, χωρίς όμως να έχει εξέλθει από τη μήτρα.

Στάδιο ΙΙΙ

Η νόσος έχει επεκταθεί εκτός της μήτρας, αλλά παραμένει εντός της πυέλου ή/και έχουν προσβληθεί λεμφαδένες.

Περιλαμβάνει:

• προσβολή των ωοθηκών ή των σαλπίγγων
• επέκταση στον κόλπο ή στους παραμήτριους ιστούς
• προσβολή πυελικών ή παραορτικών λεμφαδένων

Στάδιο IV

Ο καρκίνος έχει επεκταθεί πέρα από την πύελο ή έχει δώσει απομακρυσμένες μεταστάσεις.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• διήθηση της ουροδόχου κύστης ή του εντέρου
• μεταστάσεις στους πνεύμονες
• μεταστάσεις στο ήπαρ
• μεταστάσεις στα οστά ή σε άλλα απομακρυσμένα όργανα

Σύγχρονη προσέγγιση στη σταδιοποίηση

Σήμερα, εκτός από την κλασική ανατομική σταδιοποίηση FIGO, σημαντικό ρόλο παίζουν και τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου. Η ανάλυση ειδικών βιοδεικτών βοηθά στον ακριβέστερο καθορισμό του κινδύνου υποτροπής και στην εξατομίκευση της θεραπείας.

Η συνδυαστική αξιολόγηση του σταδίου, του ιστολογικού τύπου, του βαθμού διαφοροποίησης και των μοριακών χαρακτηριστικών επιτρέπει τη βέλτιστη θεραπευτική προσέγγιση για κάθε ασθενή.